AUKSO - Bacewicz, Penderecki, Kancheli

44,60 zł
Ilość
dostępny

Zawartość płyty

Grażyna Bacewicz - Koncert na orkiestrę smyczkową (1948)

1. Allegro [4'28'']
2. Andante [4'26'']
3. Vivo [4'00'']

Krzysztof Penderecki

4. Koncert na wiolonczelę [altówkę ] i orkiestrę kameralną (1984) [20'19'']

Giya Kancheli

5. Valse Boston na fortepian i smyczki (1997) [20'59'']

Całkowity czas

54'09''

Opis

Grażyna Bacewicz - Koncert na orkiestrę smyczkową

Napisany w 1948 roku Koncert pochodzi z drugiego okresu twórczości Grażyny Bacewicz, kiedy to w jej indywidualnych środkach wypowiedzi stylizacja zajmuje miejsce szczególne. Jej kompozycje cechuje wówczas wyrazista forma z preferencją stosowania wzorów sonatowych. Rzutują one na kształt zarówno pierwszych części utworów, jak i trzy- lub czteroczęściowych cykli, z tradycyjnym układem napięć i odprężeń. Ma to także miejsce w omawianym Koncercie. To arcydzieło neoklasycyzmu fascynuje inwencją i wirtuozowskim blaskiem, jako wymowny przykład harmonijnego połączenia tradycji i nowych rozwiązań; kolorystycznych, fakturalnych i harmonicznych. Forma trzyczęściowego Koncertu oscyluje niejako między barokowym concerto grosso a allegrem sonatowym. Odniesienia do baroku wyrażają się w zastosowaniu techniki koncertującej i linearnej faktury. Klasycyzm przywołuje rygor okresowości i symetrii oraz wynikające z niego rozwijanie tematycznych wątków.

Część I – Allegro utrzymane w formie wczesno-klasycznego allegra sonatowego rozwija się w oparciu o trzy zróżnicowane tematy; wyrazisty, figuracyjny temat pierwszy oparty na jednostajnym, wahadłowym ruchu szesnastkowym, quasi-liryczny temat drugi ujęty w polifonizujący dialog wiolonczeli i skrzypiec solo oraz energiczny temat trzeci z charakterystyczną synkopą.

Kanwą części II – Andante o koncertującym charakterze jest temat kantylenowy, stanowiący punk wyjścia i zakończenia osobliwej kreacji lirycznego nastroju o wyciszonej emocji. W części tej spoiwem konstrukcyjnym jest w równym stopniu ewolucyjny przebieg dźwiękowy, co kolorystyka instrumentalna potraktowana jako wartość samoistna.

W części III – Vivo kompozytorka sięga do ulubionego przez siebie rodzaju muzyki rozumianej jako ekspresję czystego ruchu, wyrażanego w postaci motywów-figur o wręcz nieograniczonych możliwościach przekształceń. Żywiołowość przebiegu, nieustanna zmienność zdarzeń dźwiękowych, wyrafinowana harmonia [z supremacją kwarty], osobliwa kolorystyka współbrzmień, układają się w barwną mozaikę muzycznego continuum opartą na konstrukcji sonatowego ronda.

Popularny także i dzisiaj Koncert na orkiestrę smyczkową to dowód umiejętności stylizacyjnych jego twórcy, choć także wyraz niezwykłej znajomości możliwości technicznych i wyrazowych zespołu instrumentów smyczkowych.

AUKSO

Krzysztof Penderecki - Koncert na wiolonczelę / altówkę I orkiestrę kameralną

Utwór ten stanowi w historii gatunku instrumentalnego przypadek szczególny, istnieje bowiem aż w sześciu różnych wersjach. Napisany został w roku 1983 na zamówienie rządu wenezuelskiego dla uczczenia dwusetnej rocznicy urodzin Simona Bolivara. Prawykonanie z solistą Joenem Vasquezem odbyło się w lipcu 1983 roku w Caracas. Partytura Koncertu na altówkę początkowo przeznaczona była na orkiestrę symfoniczną. Rok później kompozytor opracował drugą wersję z orkiestrą kameralną, złożoną ze smyczków, bogato zróżnicowanej perkusji i czelesty. Rezultat okazał się fortunny, bo redukcja aparatu orkiestrowego nie spowodowała zubożenia utworu. Wersja kameralna ma swój własny, niekonwencjonalny koloryt, cechują ją też wyrównane proporcje brzmieniowe i utrwaliła się w repertuarze koncertowym na prawach całkowitej równorzędności. Kolejnym etapem w historii Koncertu na altówkę była zmiana głównego bohatera – instrumentu solowego. 15 grudnia 1989 roku w Wuppertalu Boris Pergamenschikow zagrał po raz pierwszy wersje wiolonczelową Koncertu (z transpozycją partii solowej o oktawę niżej), którą spopularyzował później licznymi wykonaniami. On także – wraz z Sinfonią Varsovią pod dyrekcją kompozytora – zaprezentował ją słuchaczom polskim na Warszawskiej Jesieni 1993. Warto nadmienić, że po sześciu latach nastąpiła jeszcze jedna metamorfoza Koncertu na altówkę, chyba już ostatnia: w lipcu 1995 roku w programie Colorado Music Festival w Boulder w USA, utwór pojawił się jako Koncert na klarnet wykonywany także w wersji kameralnej i symfonicznej.

Wróćmy jednak do wiolonczelowej wersji koncertu z towarzyszeniem orkiestry kameralnej z rozbudowaną perkusją i czelestą. Premierowe krajowe nagranie tej wersji prezentujemy właśnie na niniejszej płycie, w interpretacji Andrzeja Bauera i orkiestry kameralnej AUKSO pod dyr. Marka Mosia. Koncert jest utworem formalnie jednoczęściowym. Jego konstrukcyjną kanwę stanowi temat o nostalgicznym charakterze, rodzący się stopniowo z zalążkowej komórki opadającej małej sekundy, by przewijać się w toku utworu w różnych wariantach i powrócić w zakończeniu. W narracji można wyróżnić szereg sekwencji kontrastujących ze sobą pod względem tempa i charakteru (Lento, Vivace, Lento, Vivo, Lento), tworzące kolejne ogniwa osobliwego dramaturgicznego przebiegu. Szczególną rolę pełni pojawiająca się, za każdym razem w innym kształcie wirtuozowska kadencja. Materiał Koncertu jest różnorodny, zróżnicowane są też sposoby jego formowania; ekspresyjne kantyleny splatają się z wirtuozowskimi kadencjami, rubato i płynny tok narracji ustępuje miejsca ostro zarysowanym, dynamicznym motywom rytmicznym, po polifonicznych pojawiają się dość niespodziewanie epizody kolorystyczne. Jednakże kompozytor sobie znanym sposobem stapia te heterogeniczne elementy w całość bardzo sugestywną i wewnętrznie spójną.

Marek Moś

Giya Kancheli - Valse Boston

Valse Boston – ten niezwykły utwór na fortepian i orkiestrę smyczkową napisany został w 1997; w okresie kiedy kompozycje gruzińskiego twórcy uległy znacznemu uproszczeniu (stosowanie sekwencji tonalnych i modalnych, nawiązywanie do różnych epok, gatunków popularnych oraz archaicznego folkloru.). Muzyka powinna być na tyle przeźroczysta, ażeby było widać dno i aby przez tę przestrzeń przezierała poezja – cytuje Walentina Silwestrowa w jednym z wywiadów kompozytor, dodając: nie ukrywam, że osiągnięcie podobnej przejrzystości w muzyce jest dla mnie istotne.

To przesłanie można odnieść także do omawianego utworu; kreacji zróżnicowanych epizodów w swoisty i sugestywny pejzaż dźwiękowy. Wyrazistość tego pejzażu zaznaczają silne kontrasty; dynamiczne [rozpiętość od pppp do ffff], harmoniczne [od prostych dwudźwięków po klaster], fakturalne [od monodii poprzez homofonię po linearyzm], wyrazowe [liryzm sąsiadujący z dynamiczną ekspresją]. Utwór rozwija się niejako w dwóch planach: medytacyjno-kontemplacyjnym, wyciszonym i dynamiczno-ekspresyjnym z często osiąganym maksimum dźwiękowego nasycenia. Plan pierwszy jest ważniejszy. Oparty na przewijającym się temacie – przywołującym klasyczne reminiscencje, a w zasadzie na lapidarnej sekwencji [motywie przewodnim?] przebiegu kilku tercji – determinuje charakter wyrazowy utworu. I nagle przy każdym pojawieniu się owej sekwencji przestrzeń – jak chce autor cytatu – staje się na tyle przeźroczysta by poczuć smak pewnej poetyki a może i czegoś więcej – metafizyki bytu?

Marek Wieroński

[tekst pochodzi ze strony bearton.pl]

cdb-044
KOMPOZYTOR Grażyna Bacewicz (1909-1969), Giya Kancheli (1935- ), Krzysztof Penderecki (1933- )
WYKONAWCA Marek Moś (dyrygent), Andrzej Bauer (wiolonczela), Janusz Olejniczak (fortepian), AUKSO - Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy
INSTRUMENT / OBSADA Orkiestra, Fortepian, Wiolonczela
MIEJSCE WYDANIA Warszawa
WYDAWCA BeArTon
ROK WYDANIA 2008
OPIS FIZYCZNY 1 płyta (CD)
KATEGORIA I TAGI
  • Muzyka
  • Muzyka współczesna
  • concerto for string orkiestra
  • concerto for cello
  • chamber music
  • 20th
  • 21th
  • Chamber Orchestra
  • of the City of Tychy